Legalne zbieranie danych kontaktowych do celów biznesowych nie polega na kopiowaniu każdego znalezionego adresu e-mail lub numeru telefonu do arkusza i wysyłaniu ofert. W Polsce trzeba rozdzielić dwie kwestie: samo pozyskanie oraz przechowywanie danych, które podlega zasadom RODO, a także późniejsze użycie telefonu, e-maila, SMS-a lub komunikatora do marketingu, które wymaga uwzględnienia przepisów Prawa komunikacji elektronicznej.

Najbezpieczniejszy model działania polega na budowaniu własnej bazy kontaktów przez formularze, newsletter, materiały do pobrania, wydarzenia, zapytania ofertowe i relacje z klientami. Dane opublikowane w internecie mogą służyć do weryfikacji firmy, analizy rynku i przygotowania indywidualnej oferty, ale kontakt marketingowy przez kanały elektroniczne wymaga wcześniejszej, prawidłowo udokumentowanej zgody odbiorcy.parp.gov+1

Spis treści

1. Na czym polega legalne pozyskiwanie danych kontaktowych

2. Dlaczego sam publiczny adres e-mail nie oznacza zgody

3. RODO, PKE i marketing bezpośredni

4. Dane osobowe, dane firmowe i kontakty ogólne

5. Kiedy można zbierać dane z internetu

6. Jak legalnie budować bazę e-mailową

7. Jak legalnie pozyskiwać numery telefonów

8. Zgoda marketingowa – jak powinna wyglądać

9. Obowiązek informacyjny RODO

10. Formularze na stronie internetowej

11. Newsletter jako legalne źródło klientów

12. Lead magnety i materiały do pobrania

13. Webinary, szkolenia i wydarzenia branżowe

14. Zapytania ofertowe i kontakt od klienta

15. Kontakty B2B – co wolno, a czego nie wolno

16. CEIDG, KRS, Google Maps i strony firmowe

17. LinkedIn, media społecznościowe i grupy branżowe

18. Zakup gotowej bazy danych – ryzyka

19. Wynajęcie bazy mailingowej

20. E-mail marketing zgodny z prawem

21. Marketing telefoniczny zgodny z prawem

22. SMS, komunikatory i powiadomienia push

23. Double opt-in – dlaczego warto go stosować

24. Jak dokumentować zgody

25. Jak umożliwić wycofanie zgody

26. Jak reagować na sprzeciw wobec marketingu

27. Polityka prywatności i regulamin

28. Bezpieczeństwo bazy kontaktów

29. Narzędzia do formularzy, CRM i e-mail marketingu

30. Ile kosztuje legalne budowanie bazy

31. Jak zacząć biznes związany z pozyskiwaniem leadów

32. Działalność nierejestrowana czy firma

33. Jak znaleźć klientów w Polsce

34. Gdzie reklamować usługi pozyskiwania leadów

35. Ile można zarobić

36. Najczęstsze błędy

37. Plan działania na pierwsze 90 dni

38. Pytania i odpowiedzi

Czym jest legalne pozyskiwanie danych

Legalne pozyskiwanie danych kontaktowych oznacza zdobywanie, zapisywanie, organizowanie oraz wykorzystywanie informacji o osobach i firmach w sposób zgodny z przepisami oraz uczciwy wobec odbiorcy. W praktyce najczęściej chodzi o imię, nazwisko, adres e-mail, numer telefonu, stanowisko, nazwę firmy, branżę, stronę internetową i historię kontaktu.

Warto pamiętać, że nie każda informacja widoczna w sieci może być dowolnie używana. To, że ktoś umieścił e-mail na stronie internetowej, w wizytówce Google, w katalogu firm albo na profilu społecznościowym, nie oznacza automatycznie, że zgodził się na otrzymywanie ofert handlowych, newsletterów czy telefonów sprzedażowych.

Dane należy zbierać wyłącznie w konkretnym celu. Przedsiębiorca powinien umieć odpowiedzieć na kilka prostych pytań: po co potrzebuje danych, jakie dane są rzeczywiście konieczne, skąd pochodzą, kto będzie miał do nich dostęp, jak długo będą przechowywane i w jaki sposób odbiorca może zrezygnować z kontaktu.

Najważniejsza zasada jest prosta: zbieraj tylko tyle danych, ile jest potrzebne do określonego działania. Jeżeli celem jest wysłanie newslettera, najczęściej wystarczy adres e-mail. Jeśli firma chce personalizować treść, może dodatkowo poprosić o imię lub branżę, ale nie powinna zbierać niepotrzebnych informacji tylko dlatego, że „mogą się kiedyś przydać”.

Publiczny kontakt a zgoda

Publicznie dostępny adres e-mail lub numer telefonu jest informacją kontaktową, ale nie jest zgodą marketingową. Ta różnica ma podstawowe znaczenie dla każdego przedsiębiorcy, agencji marketingowej, handlowca i właściciela sklepu internetowego.

Przykładowo właściciel małej firmy może podać na stronie adres biuro@firma.pl po to, aby klienci mogli przesłać pytanie dotyczące usługi, reklamacji, zamówienia lub współpracy. Nie oznacza to, że dziesiątki firm mogą bez ograniczeń wysyłać tam masowe oferty dotyczące reklam, księgowości, pozycjonowania, energii, ubezpieczeń czy oprogramowania.

W Polsce przepisy dotyczące marketingu elektronicznego ograniczają używanie urządzeń końcowych i usług komunikacji elektronicznej do celów marketingu bezpośredniego bez uprzedniej zgody odbiorcy. Dotyczy to między innymi e-maili, telefonów, SMS-ów, komunikatorów i wiadomości w mediach społecznościowych, jeśli ich faktycznym celem jest promocja lub sprzedaż.sprm.org+1

Nie należy zakładać, że kontakt B2B jest całkowicie wyłączony z tych zasad. Firma może być prowadzona przez osobę fizyczną, a firmowy e-mail lub numer telefonu może jednocześnie prowadzić do konkretnej osoby. Nawet wtedy, gdy kontakt dotyczy spółki, masowa komunikacja promocyjna bez zgody nadal wiąże się z ryzykiem prawnym, reputacyjnym i sprzedażowym.

RODO i Prawo komunikacji elektronicznej

RODO reguluje między innymi zasady przetwarzania danych osobowych. Przetwarzaniem jest nie tylko sprzedaż lub udostępnienie danych, lecz także ich zapisanie w arkuszu, CRM-ie, systemie mailingowym, notatniku handlowca czy formularzu internetowym.

Marketing bezpośredni może w pewnych okolicznościach opierać się na prawnie uzasadnionym interesie administratora danych na gruncie RODO. Nie oznacza to jednak automatycznego prawa do wysyłania komunikacji marketingowej dowolnym kanałem. Wykorzystanie e-maila, telefonu, SMS-a czy innego urządzenia komunikacji elektronicznej podlega również dodatkowym wymogom Prawa komunikacji elektronicznej.parp.gov+1

W praktyce oznacza to, że przedsiębiorca powinien analizować oba obszary jednocześnie. Musi mieć podstawę do przetwarzania danych osobowych, spełnić obowiązek informacyjny, ograniczyć zakres danych, zadbać o bezpieczeństwo oraz respektować prawa osoby, której dane dotyczą. Jednocześnie powinien uzyskać zgodę potrzebną do prowadzenia marketingu bezpośredniego konkretnym kanałem komunikacji.

Bezpieczny model wygląda następująco: użytkownik sam zapisuje się przez formularz, otrzymuje jasną informację o administratorze i celu, świadomie zaznacza dobrowolną zgodę, a firma zapisuje dowód tego działania. Następnie użytkownik może w każdej chwili zrezygnować z komunikacji bez ponoszenia kosztów i bez konieczności tłumaczenia swojej decyzji.

Dane osobowe i firmowe

Dane osobowe to informacje o zidentyfikowanej albo możliwej do zidentyfikowania osobie fizycznej. Imię i nazwisko, prywatny adres e-mail, numer telefonu, adres zamieszkania, identyfikator internetowy, historia zakupów czy dane lokalizacyjne mogą być danymi osobowymi.

W relacjach B2B szczególnej ostrożności wymagają dane jednoosobowych działalności gospodarczych. Nazwa działalności może zawierać imię i nazwisko właściciela, a e-mail i telefon mogą prowadzić bezpośrednio do niego. Takie dane należy traktować odpowiedzialnie i analizować pod kątem przepisów o ochronie danych.

Adres typu kontakt@firma.pl lub biuro@spolka.pl nie zawsze będzie daną osobową, ale nie zwalnia to firmy z obowiązku przestrzegania zasad dotyczących komunikacji marketingowej. Wysyłka ofert handlowych bez zgody nadal może zostać uznana za niepożądaną komunikację marketingową.

Dobrą praktyką jest rozdzielenie baz. Jedna baza może obejmować osoby zapisane na newsletter, druga klientów, trzecia uczestników wydarzeń, a czwarta kontakty związane z obsługą zapytań. Dzięki temu łatwiej zarządzać zgodami, wypisami, retencją danych i historią relacji.

Kiedy można zbierać dane z internetu

Internet może być źródłem wiedzy o rynku, firmach, branżach, produktach i osobach odpowiedzialnych za określone obszary. Można analizować strony internetowe, katalogi branżowe, profile firmowe, rejestry publiczne, wizytówki Google, publikacje ekspertów, komunikaty prasowe oraz materiały udostępnione przez same organizacje.

Zbieranie danych z internetu nie powinno być jednak automatyczne i bezrefleksyjne. Przedsiębiorca musi zweryfikować, czy dane są rzeczywiście potrzebne, czy źródło jest wiarygodne, czy informacje są aktualne oraz czy sposób dalszego wykorzystania danych będzie zgodny z prawem i rozsądnymi oczekiwaniami osoby.

Można przykładowo stworzyć listę firm z określonej branży, miasta lub województwa na potrzeby analizy rynku. Można też sprawdzić, czy dana firma oferuje usługę, z której może skorzystać agencja partnerska. Nie należy jednak traktować takiej listy jako gotowej bazy do masowego cold mailingu lub telemarketingu.

W kontaktach handlowych warto stawiać na działania, w których odbiorca sam inicjuje relację albo wyraźnie godzi się na jej kontynuowanie. Mogą to być formularze, konsultacje, pobranie materiału, webinar, wydarzenie, zapytanie ofertowe, zapis na listę oczekujących lub prośba o kontakt.

Legalna baza e-mailowa

Najwartościowsza baza e-mailowa to własna baza zbudowana na zaufaniu. Jej użytkownicy wiedzą, kto do nich pisze, dlaczego otrzymują wiadomości i czego mogą się spodziewać. Dzięki temu rośnie nie tylko zgodność z prawem, ale też wskaźnik otwarć, kliknięć, odpowiedzi i sprzedaży.

Podstawą jest jasna propozycja wartości. Użytkownik powinien otrzymać konkretny powód, aby zostawić adres e-mail. Może to być praktyczny poradnik, raport branżowy, wzór dokumentu, lista kontrolna, kalkulator, mini kurs e-mailowy, zapis na webinar, dostęp do narzędzia, rabat na pierwsze zamówienie albo informacje o nowych usługach.

Formularz zapisu powinien być prosty. Im więcej pól trzeba wypełnić, tym mniej osób dokończy proces. W wielu branżach wystarczy jedno pole na e-mail i opcjonalne pole na imię. Jeśli firma potrzebuje dodatkowej informacji, powinna wyjaśnić, po co ją zbiera.

Nie należy używać domyślnie zaznaczonych zgód. Użytkownik powinien samodzielnie wykonać jednoznaczne działanie, na przykład zaznaczyć pole wyboru. Zgoda nie może być ukryta w regulaminie, wymuszona dostępem do usługi niezwiązanej z marketingiem ani sformułowana ogólnikowo.

Jak pozyskiwać numery telefonów

Numer telefonu należy pozyskiwać wtedy, gdy jest rzeczywiście potrzebny. Jeżeli firma obsługuje wizyty, konsultacje, rezerwacje, dostawy lub indywidualne wyceny, telefon może być uzasadniony organizacyjnie. Jeśli jednak ma służyć tylko do przyszłego marketingu, należy jasno to zakomunikować i uzyskać odpowiednią zgodę.

Dobrym przykładem jest formularz konsultacji. Użytkownik wpisuje imię, e-mail, numer telefonu i wybiera dogodny termin rozmowy. W takim przypadku numer może zostać wykorzystany do oddzwonienia w sprawie zgłoszenia. Jeżeli firma chce później dzwonić z ofertami lub wysyłać SMS-y promocyjne, powinna zebrać odrębną zgodę na taki cel.

Nie wolno łączyć zgody na kontakt w sprawie zgłoszenia ze zgodą na wszystkie przyszłe działania marketingowe. To dwa różne cele. Użytkownik może chcieć otrzymać telefon dotyczący umówionej konsultacji, ale nie chcieć później dostawać reklam ani cyklicznych ofert.

Warto również unikać kupowania list numerów telefonów. Nawet jeśli sprzedawca zapewnia, że baza jest „zgodna z RODO”, firma kupująca bazę nadal odpowiada za własne działania. Musi umieć wykazać, że osoby wyraziły właściwą zgodę na kontakt marketingowy, że zgoda obejmowała konkretny kanał oraz że odbiorcy byli poinformowani, kto będzie administratorem lub odbiorcą danych.

Zgoda marketingowa

Prawidłowa zgoda marketingowa powinna być dobrowolna, konkretna, świadoma i jednoznaczna. Odbiorca musi wiedzieć, kto chce się z nim kontaktować, jakiego rodzaju treści będzie otrzymywał oraz przez jaki kanał.

Nie warto tworzyć jednego checkboxa o treści: „Wyrażam zgodę na wszystko”. Taka formuła jest nieprecyzyjna, mało przejrzysta i trudna do obrony. Lepiej podzielić zgody według kanałów, na przykład osobno dla newslettera e-mail, osobno dla telefonu oraz osobno dla SMS-a.

Przykładowa konstrukcja może wyglądać następująco:

• „Chcę otrzymywać newsletter e-mail od [nazwa firmy] zawierający porady, informacje o usługach i oferty.”

• „Wyrażam zgodę na kontakt telefoniczny od [nazwa firmy] w celach marketingowych.”

• „Wyrażam zgodę na otrzymywanie wiadomości SMS od [nazwa firmy] w celach marketingowych.”

Przy każdej zgodzie powinien znajdować się link do polityki prywatności. Dokument musi wyjaśniać między innymi, kto jest administratorem danych, w jakim celu dane są przetwarzane, jaka jest podstawa przetwarzania, jak długo dane będą przechowywane, komu mogą zostać przekazane oraz jakie prawa ma użytkownik.

Zgoda na marketing powinna być aktywnym wyborem użytkownika. W polskich realiach szczególnie istotne jest, aby uwzględniała konkretny kanał komunikacji, ponieważ zasady dotyczące marketingu elektronicznego obejmują e-mail, telefon, SMS i inne formy komunikacji elektronicznej.prawo+1

Obowiązek informacyjny

Osoba, której dane są zbierane, powinna otrzymać przejrzystą informację o tym, co stanie się z jej danymi. Nie musi to oznaczać długiej, trudnej do przeczytania ściany tekstu bezpośrednio przy formularzu. Najważniejsze informacje można podać skrótowo, a szczegółową klauzulę zamieścić w polityce prywatności.

Przy formularzu warto zastosować prosty komunikat: „Administratorem danych jest [nazwa firmy]. Dane wykorzystamy do obsługi Twojego zapytania oraz, jeśli wyrazisz zgodę, do przesyłania informacji marketingowych. Szczegóły znajdziesz w polityce prywatności.”

Pełna polityka prywatności powinna opisywać cel przetwarzania, podstawę prawną, odbiorców danych, czas przechowywania, prawa użytkownika, możliwość wycofania zgody, prawo do sprzeciwu, dane kontaktowe administratora oraz dane inspektora ochrony danych, jeżeli firma go wyznaczyła.

Jeżeli dane pochodzą z innego źródła niż bezpośrednio od osoby, obowiązki informacyjne mogą być bardziej złożone. W takim przypadku przedsiębiorca powinien szczególnie dokładnie ocenić podstawę prawną, zakres danych, źródło pochodzenia i sposób realizacji obowiązku informacyjnego.

Formularze na stronie

Formularz kontaktowy jest jednym z najprostszych i najbezpieczniejszych narzędzi pozyskiwania leadów. Klient sam inicjuje kontakt, opisuje problem i przekazuje dane niezbędne do otrzymania odpowiedzi.

Formularz powinien zawierać tylko potrzebne pola. Dla standardowego zapytania ofertowego wystarczą zazwyczaj imię, e-mail, treść zapytania oraz opcjonalnie numer telefonu. Nie ma potrzeby wymagać PESEL-u, adresu zamieszkania, skanu dokumentu czy szczegółowych danych finansowych, jeśli nie są konieczne na danym etapie.

Przy formularzu należy rozdzielić zgodę na obsługę zapytania od zgody marketingowej. Kontakt zwrotny w sprawie przesłanego formularza wynika z oczekiwania użytkownika. Nie daje jednak automatycznej podstawy do dodania tej osoby do newslettera lub rozpoczęcia kampanii telefonicznej.

Dobry formularz powinien także posiadać zabezpieczenia przed spamem, jasny komunikat o poprawnym wysłaniu zgłoszenia oraz mechanizm przekazujący dane tylko do osób, które zajmują się obsługą klienta.

Newsletter od podstaw

Newsletter to jedno z najlepszych narzędzi do legalnego, długofalowego budowania relacji z odbiorcami. Warunkiem jest jednak regularne dostarczanie treści, które odpowiadają na realne problemy użytkowników.

Zamiast wysyłać samą promocję, warto przygotować plan komunikacji. Dla firmy usługowej newsletter może obejmować porady, krótkie analizy, studia przypadków, listy kontrolne, informacje o zmianach w branży, odpowiedzi na pytania klientów, zaproszenia na szkolenia i okazjonalne oferty.

Dobrym rozwiązaniem jest segmentacja. Odbiorcy mogą interesować się różnymi usługami, znajdować się na różnych etapach zakupu albo reprezentować odmienne branże. Osoba, która pobrała poradnik dla początkujących, potrzebuje zwykle innej komunikacji niż stały klient korzystający z zaawansowanej usługi.

Każda wiadomość newsletterowa powinna zawierać prostą możliwość wypisania się. Link rezygnacji powinien być widoczny, działać poprawnie i prowadzić do szybkiego usunięcia lub ograniczenia komunikacji. Ukrywanie wypisu, żądanie logowania albo zmuszanie do pisania wiadomości e-mail nie jest dobrą praktyką.

Double opt-in

Double opt-in oznacza podwójne potwierdzenie zapisu. Użytkownik najpierw wpisuje adres e-mail w formularzu, a następnie otrzymuje wiadomość z linkiem potwierdzającym zapis. Dopiero po kliknięciu trafia na aktywną listę newsletterową.

Taki model nie zawsze jest jedynym możliwym rozwiązaniem, ale znacząco zwiększa bezpieczeństwo i jakość bazy. Firma zyskuje dowód, że osoba mająca dostęp do skrzynki e-mail świadomie potwierdziła chęć otrzymywania wiadomości.

Double opt-in ogranicza też liczbę błędnych adresów, przypadkowych zapisów oraz sytuacji, w których ktoś wpisuje cudzy e-mail. W praktyce prowadzi do mniejszej bazy, ale bardziej zaangażowanej i wartościowej sprzedażowo.

W systemie warto zachować datę zapisu, datę potwierdzenia, treść zgody, wersję formularza, źródło pozyskania kontaktu, adres IP w zakresie uzasadnionym bezpieczeństwem oraz informację o późniejszym wycofaniu zgody. Dane te powinny być odpowiednio zabezpieczone.

Lead magnety

Lead magnet to bezpłatny materiał lub korzyść, którą użytkownik otrzymuje w zamian za zapis. Nie powinien być przypadkowym plikiem stworzonym wyłącznie po to, aby zdobywać adresy. Najlepiej działa wtedy, gdy rozwiązuje mały, ale konkretny problem odbiorcy.

Przykłady legalnych i praktycznych lead magnetów:

• Checklista do samodzielnego wykonania zadania.

• Wzór dokumentu lub szablon roboczy.

• E-book omawiający konkretny temat.

• Raport z badania branżowego.

• Kalkulator online.

• Bezpłatny audyt w ograniczonym zakresie.

• Mini kurs wysyłany w kilku wiadomościach e-mail.

• Nagranie webinaru.

• Kod rabatowy dla nowych klientów.

• Dostęp do wersji demonstracyjnej narzędzia.

Kluczowe jest jasne rozdzielenie dostarczenia materiału od marketingu. Jeżeli ktoś podaje e-mail wyłącznie po to, aby pobrać e-book, firma może przesłać e-book. Jeżeli chce dodatkowo wysyłać newsletter, powinna uzyskać odrębną, dobrowolną zgodę.

Webinary i wydarzenia

Webinary, szkolenia, konferencje online, spotkania stacjonarne i konsultacje są dobrym sposobem na zdobywanie jakościowych kontaktów. Uczestnik sam zgłasza zainteresowanie tematem, a firma może pozyskać dane potrzebne do organizacji wydarzenia.

Formularz rejestracyjny powinien jasno wskazywać, jakie dane są obowiązkowe. Zwykle będzie to imię i adres e-mail, a czasem firma lub stanowisko, jeśli są potrzebne do przygotowania programu. Numer telefonu nie powinien być obowiązkowy, jeśli organizator nie ma konkretnej potrzeby jego użycia.

Przy rejestracji na wydarzenie można dodać osobną zgodę na otrzymywanie materiałów marketingowych po spotkaniu. Osoba, która nie zaznaczy zgody, nadal powinna móc uczestniczyć w webinarze, o ile marketing nie jest niezbędnym elementem usługi.

Po wydarzeniu warto wysłać materiały obiecane uczestnikom, na przykład nagranie, prezentację albo certyfikat. Nie należy wykorzystywać obecności na webinarze jako automatycznej zgody na nieograniczony marketing w przyszłości.

Zapytania ofertowe

Zapytanie ofertowe jest sytuacją, w której klient sam kontaktuje się z firmą, aby uzyskać wycenę, informacje lub pomoc. Przedsiębiorca może użyć przekazanych danych do odpowiedzi i prowadzenia rozmowy dotyczącej tego konkretnego zapytania.

Jeśli klient przesłał formularz „Poproś o wycenę”, firma może wysłać wiadomość z pytaniami uzupełniającymi, ofertą, terminem realizacji i warunkami współpracy. Może również zadzwonić, jeśli klient podał telefon z prośbą o kontakt w sprawie wyceny.

Nie należy jednak utożsamiać tego z otwartą zgodą na przyszłe kampanie. Po zakończeniu sprawy firma nie powinna automatycznie wpisywać klienta na newsletter, wysyłać cyklicznych ofert ani wykonywać telefonów promocyjnych bez właściwej zgody.

Dobrym rozwiązaniem jest spokojne zapytanie w toku kontaktu: „Czy chce Pan/Pani otrzymywać raz w miesiącu praktyczne informacje i oferty dotyczące [temat]?” Odpowiedź powinna być wyraźna, dobrowolna i odpowiednio zapisana w systemie.

Kontakty B2B

W sprzedaży B2B łatwo wpaść w przekonanie, że przedsiębiorców można kontaktować bez żadnych ograniczeń. To ryzykowne podejście. Współczesne przepisy oraz praktyka ochrony prywatności wymagają ostrożności także wtedy, gdy odbiorcą jest firma.

W pierwszej kolejności warto rozwijać kanały inbound marketingu. Zamiast zaczynać od masowego kontaktu wychodzącego, firma może publikować eksperckie treści, prowadzić stronę zoptymalizowaną pod wyszukiwarki, tworzyć case studies, organizować webinary, odpowiadać na pytania w mediach społecznościowych i budować newsletter dla osób, które same chcą otrzymywać wiedzę.

Można też rozwijać partnerstwa. Polecenia od innych firm, współpraca z organizacjami branżowymi, wystąpienia eksperckie, udział w targach i rekomendacje klientów prowadzą do kontaktów o zdecydowanie większej wartości niż przypadkowe listy adresów.

Jeżeli przedsiębiorca analizuje publiczne dane firmowe, powinien ograniczyć cel do researchu, kwalifikacji potencjalnego partnera oraz przygotowania adekwatnej propozycji. Następnie lepiej skłonić firmę do samodzielnego kontaktu, na przykład przez ofertę konsultacji, stronę lądowania lub formularz dla partnerów.

CEIDG, KRS i katalogi firm

Rejestry publiczne oraz katalogi firm są przydatne do weryfikowania danych podmiotów gospodarczych. Można dzięki nim sprawdzić nazwę firmy, status przedsiębiorcy, formę prawną, adres działalności, zakres działalności lub osoby uprawnione do reprezentacji.

Publiczny charakter danych nie oznacza jednak dowolności w prowadzeniu marketingu. Dane nie powinny być masowo pobierane i wykorzystywane do natarczywych kampanii. W relacji z przedsiębiorcami trzeba również pamiętać, że część danych może identyfikować osoby fizyczne prowadzące działalność.

Bezpieczniejszym wykorzystaniem takich źródeł jest analiza rynku. Można na przykład sprawdzić liczbę firm z określonej branży, przygotować ofertę dostosowaną do segmentu albo zidentyfikować lokalne potrzeby. Następnie można prowadzić reklamę kierowaną do tej grupy bez indywidualnego używania pozyskanych danych kontaktowych.

LinkedIn i media społecznościowe

LinkedIn, Facebook, Instagram, YouTube, TikTok i grupy branżowe mogą wspierać pozyskiwanie klientów bez budowania nielegalnych baz. Najskuteczniejsza strategia polega na publikowaniu użytecznych treści, które kierują zainteresowane osoby do strony, formularza lub newslettera.

Profil ekspercki może zawierać krótkie poradniki, analizy błędów, odpowiedzi na często zadawane pytania, studia przypadków, fragmenty webinarów i materiały edukacyjne. Celem jest przyciągnięcie osób, które same chcą dowiedzieć się więcej i zostawić kontakt.

Nie należy automatyzować wysyłania masowych zaproszeń oraz wiadomości sprzedażowych do osób, które nie wyraziły zainteresowania. Zaproszenie do sieci kontaktów, wiadomość prywatna lub komunikacja przez platformę może również zostać uznana za kanał używany w celach marketingowych, jeśli jej treść służy promocji produktu lub usługi.nowaczyk-kancelaria

Można natomiast odpowiadać na zapytania otrzymane przez media społecznościowe, prowadzić rozmowę z osobą, która sama poprosiła o ofertę, lub skierować zainteresowanego użytkownika do formularza, gdzie świadomie przekaże dane i wybierze formę kontaktu.

Zakup bazy danych

Kupno gotowej bazy e-maili lub numerów telefonów wydaje się szybkim sposobem na rozpoczęcie sprzedaży, ale najczęściej wiąże się z wysokim ryzykiem. Niska cena bazy niemal nigdy nie oznacza realnej wartości biznesowej, a deklaracja sprzedawcy o „zgodności z RODO” nie zwalnia kupującego z odpowiedzialności.

Przedsiębiorca powinien umieć wykazać między innymi, skąd dane pochodzą, kiedy zostały zebrane, jaka była treść zgody, czy zgoda obejmowała marketing, czy dotyczyła określonego kanału, czy obejmowała przekazanie danych innym firmom oraz czy osoba mogła łatwo wycofać zgodę.

Jeżeli sprzedawca nie potrafi przedstawić rzetelnej dokumentacji, nie należy kupować takiej bazy. Ryzyko obejmuje skargi, wypisy, utratę reputacji, blokady kont w systemach mailingowych, problemy z dostarczalnością wiadomości i możliwe konsekwencje administracyjne.

Zamiast kupować bazę, lepiej zainwestować w budowę własnego źródła leadów. Nawet kilkaset kontaktów pozyskanych świadomie przez użytkowników może przynieść lepsze wyniki niż dziesiątki tysięcy przypadkowych adresów.

Wynajem bazy mailingowej

Wynajem bazy jest innym modelem niż sprzedaż danych. W dobrze zorganizowanym rozwiązaniu właściciel bazy sam wysyła mailing do swoich odbiorców, a reklamodawca nie otrzymuje bezpośrednio listy adresów.

To rozwiązanie nie jest automatycznie legalne ani bezpieczne. Przed rozpoczęciem współpracy trzeba dokładnie sprawdzić, w jaki sposób właściciel bazy zbierał zgody, czy zgody obejmują komunikację marketingową partnerów, czy odbiorcy są właściwie poinformowani oraz czy możliwe jest wykazanie dokumentacji.

Warto zawrzeć pisemną umowę określającą role stron, zakres kampanii, grupę docelową, zasady bezpieczeństwa danych, sposób raportowania, obsługę wypisów oraz odpowiedzialność za zgodność działań z prawem.

Najlepsze efekty osiąga się wtedy, gdy mailing ma charakter wartościowy i dopasowany do odbiorców. Zamiast agresywnej reklamy można zaoferować użyteczny webinar, poradnik, narzędzie lub zaproszenie na konsultację. Zainteresowane osoby same przechodzą na stronę reklamodawcy i dobrowolnie zostawiają kontakt.

E-mail marketing

E-mail marketing powinien opierać się na jakości, regularności i szacunku do czasu odbiorcy. Każda kampania musi mieć określony cel: edukację, przedstawienie nowej usługi, przypomnienie o wydarzeniu, zachęcenie do pobrania materiału, zaproszenie na konsultację albo utrzymanie relacji z klientem.

Warto zadbać o jasny nadawca. Odbiorca powinien rozpoznawać nazwę firmy, adres e-mail oraz osobę, która wysyła wiadomość. Temat wiadomości nie powinien wprowadzać w błąd ani udawać korespondencji prywatnej, jeśli w rzeczywistości jest reklamą.

Treść powinna dawać odbiorcy wartość. Dobry e-mail może zawierać jedną konkretną poradę, przykład problemu, krótką analizę, link do artykułu, zaproszenie na wydarzenie albo ofertę ograniczoną czasowo. Nadmiar informacji i wiele sprzecznych wezwań do działania obniżają skuteczność.

Każda wiadomość powinna pozwalać na łatwą rezygnację. Po kliknięciu użytkownik powinien zostać wypisany lub mieć możliwość wyboru częstotliwości i rodzaju komunikacji. Firmy, które respektują preferencje odbiorców, zwykle osiągają lepszą reputację nadawcy.

Marketing telefoniczny

Telefon jest bardziej bezpośrednim kanałem niż e-mail, dlatego wymaga szczególnej ostrożności. Nie należy dzwonić do przypadkowych osób ani firm tylko dlatego, że numer został znaleziony w internecie.

Jeżeli klient sam poprosił o telefon w sprawie oferty, rezerwacji, konsultacji lub obsługi zamówienia, można skontaktować się w tym konkretnym celu. To nie oznacza zgody na późniejsze połączenia marketingowe niezwiązane z pierwotną sprawą.

Przed wykonaniem rozmowy marketingowej firma powinna dysponować odpowiednią zgodą. W systemie warto zapisać datę jej uzyskania, kanał pozyskania, treść komunikatu, zakres zgody oraz informację, czy odbiorca później ją wycofał.

Podczas rozmowy warto od razu przedstawić siebie i firmę, powiedzieć, dlaczego dzwonimy, nie wywierać presji oraz umożliwić szybką rezygnację. Jeżeli odbiorca nie chce dalszego kontaktu, należy niezwłocznie oznaczyć to w bazie i uszanować jego decyzję.

SMS i komunikatory

SMS jest skuteczny, ale odbiorcy szczególnie szybko reagują na nadużycia w tym kanale. Wiadomości powinny być krótkie, konkretne, kierowane do osób, które wyraziły zgodę, oraz wysyłane z rozsądną częstotliwością.

Nie należy wysyłać SMS-ów późnym wieczorem, w nocy, w dni wolne bez wyraźnej potrzeby ani kilka razy dziennie. Marketing oparty na presji może prowadzić do skarg, blokad numeru nadawcy i trwałej utraty zaufania.

Podobne zasady dotyczą komunikatorów, powiadomień push i wiadomości w serwisach społecznościowych. Jeśli komunikacja ma charakter promocyjny, warto traktować ją jako marketing i zadbać o podstawę do kontaktu oraz możliwość rezygnacji.

Dokumentowanie zgód

Firma powinna być w stanie wykazać, że osoba wyraziła zgodę. Nie wystarczy stwierdzenie: „kontakt był w bazie” albo „adres znaleźliśmy w internecie”. Potrzebny jest dowód, który pozwoli odtworzyć okoliczności zapisu.

W rejestrze zgód warto zapisywać:

• Identyfikator kontaktu.

• Adres e-mail lub numer telefonu.

• Datę i godzinę udzielenia zgody.

• Źródło pozyskania kontaktu.

• Treść zgody obowiązującą w chwili zapisu.

• Kanał objęty zgodą, na przykład e-mail, telefon lub SMS.

• Datę potwierdzenia double opt-in.

• Informację o wycofaniu zgody.

• Informację o sprzeciwie wobec marketingu.

• Wersję polityki prywatności lub formularza.

Taki rejestr pomaga nie tylko w razie kontroli lub skargi. Ułatwia również codzienną pracę zespołu, ponieważ handlowcy i marketerzy od razu widzą, z kim i w jakim zakresie mogą się kontaktować.

Wycofanie zgody i sprzeciw

Zgoda może zostać wycofana w dowolnym momencie. Firma powinna przygotować prosty proces, który pozwala natychmiast ograniczyć lub zakończyć komunikację marketingową.

W newsletterze standardem jest link „Wypisz się”. W przypadku rozmów telefonicznych konsultant powinien mieć dostęp do funkcji oznaczenia numeru jako „nie kontaktować marketingowo”. W wiadomościach SMS można wskazać prostą metodę rezygnacji, zgodną z używanym systemem.

Wycofanie zgody nie oznacza automatycznego usunięcia wszystkich danych ze wszystkich systemów. Firma może nadal potrzebować części danych do obsługi umowy, rozliczeń, obrony przed roszczeniami albo realizacji obowiązków prawnych. Dane nie powinny jednak być dalej używane do celów marketingowych.

Osoba może również wnieść sprzeciw wobec przetwarzania danych na potrzeby marketingu bezpośredniego. Taki sprzeciw należy traktować poważnie i wdrożyć bez zbędnej zwłoki.

Bezpieczeństwo danych

Baza kontaktów powinna być zabezpieczona przed wyciekiem, przypadkowym usunięciem, dostępem nieuprawnionych osób i niekontrolowanym eksportem. Nawet mała firma powinna stosować podstawowe środki organizacyjne oraz techniczne.

Najważniejsze zasady to ograniczenie dostępu, silne hasła, uwierzytelnianie dwuskładnikowe, aktualne oprogramowanie, kopie zapasowe, szyfrowane połączenia, indywidualne konta użytkowników i regularne usuwanie dostępu osobom, które zakończyły współpracę.

Nie należy przesyłać całych baz klientów w załącznikach e-mail, udostępniać arkuszy przez publiczne linki ani przechowywać haseł w niechronionych plikach. Jeśli firma korzysta z zewnętrznego CRM-u, systemu mailingowego lub formularza, powinna sprawdzić warunki przetwarzania danych i zawrzeć odpowiednie umowy, gdy są wymagane.

Narzędzia do budowania bazy

Na początku nie trzeba inwestować w rozbudowany stos technologiczny. Najważniejsze jest dobranie narzędzi do skali działalności, liczby kontaktów oraz rodzaju obsługi klienta.

Przydatne kategorie narzędzi:

• System do e-mail marketingu z formularzami, segmentacją, automatyzacjami i obsługą wypisów.

• CRM do zarządzania leadami, klientami, historią kontaktu i zgodami.

• Kreator stron lądowania do budowy zapisów na newsletter, webinar lub konsultację.

• Narzędzie do planowania spotkań online.

• System webinarowy.

• Analityka internetowa i narzędzia do mierzenia źródeł leadów.

• Menedżer haseł i rozwiązania do bezpieczeństwa kont.

• Program do tworzenia materiałów PDF, checklist oraz e-booków.

Przed wyborem narzędzia warto sprawdzić, czy pozwala ono eksportować dane, obsługiwać wypisy, prowadzić historię zgód, określać role użytkowników oraz zabezpieczać dostęp przez uwierzytelnianie dwuskładnikowe.

Ile kosztuje budowa bazy

Koszt zależy od modelu działania. Najtańszy wariant to prosta strona, formularz, bezpłatny materiał do pobrania i podstawowy system mailingowy. W takim podejściu największą inwestycją jest zwykle czas potrzebny na przygotowanie wartościowych treści i ich promocję.

Mała firma może zacząć od budżetu obejmującego domenę, hosting, prostą stronę, formularze, narzędzie mailingowe oraz podstawową reklamę. Rozsądny budżet startowy w wielu branżach wynosi od kilkuset do kilku tysięcy złotych, zależnie od tego, czy przedsiębiorca wykonuje stronę i materiały samodzielnie, czy zleca je specjalistom.

Nie warto oszczędzać na bezpieczeństwie, przejrzystej polityce prywatności, systemie obsługi wypisów i dokumentacji zgód. Wydatki w tych obszarach zmniejszają ryzyko problemów, poprawiają jakość bazy i budują zaufanie klientów.

Biznes pozyskiwania leadów

Usługi związane z legalnym pozyskiwaniem leadów mogą obejmować tworzenie formularzy, stron lądowania, newsletterów, kampanii reklamowych, lead magnetów, webinarów, automatyzacji marketingowych, CRM-ów i procesów sprzedażowych.

Nie należy budować biznesu na sprzedaży „baz e-maili” zebranych automatycznie z internetu. Taki model jest ryzykowny, trudny do obrony i często nieskuteczny. Lepszą usługą jest pomaganie klientowi w zdobywaniu własnych kontaktów za zgodą odbiorców.

Przykładowa oferta może obejmować audyt obecnego formularza, stworzenie polityki zgód we współpracy z prawnikiem, projekt strony lądowania, przygotowanie materiału do pobrania, ustawienie automatyzacji e-mailowej, konfigurację CRM-u oraz raportowanie wyników kampanii.

Klient otrzymuje wówczas nie przypadkową listę danych, ale działający system generowania wartościowych zapytań. Taki model można rozwijać w wielu branżach: usługach lokalnych, edukacji, nieruchomościach, księgowości, IT, medycynie prywatnej, szkoleniach, e-commerce i usługach B2B.

Działalność nierejestrowana czy firma

Działalność nierejestrowana może być dobrym rozwiązaniem do sprawdzenia prostego pomysłu, pod warunkiem spełnienia ustawowych warunków i limitów przychodów. Nadaje się przede wszystkim do niewielkiej skali, pierwszych zleceń oraz testowania oferty.

Jeżeli usługa zaczyna przynosić regularne przychody, wymaga podpisywania umów, wystawiania faktur, współpracy z większymi klientami, zatrudniania podwykonawców albo stałego prowadzenia kampanii, rejestracja działalności gospodarczej jest zwykle bardziej praktyczna.

Przed rozpoczęciem świadczenia usług związanych z danymi osobowymi warto skonsultować model działania z prawnikiem specjalizującym się w RODO i prawie marketingowym. Szczególnie ważne są umowy z klientami, podział ról administratora i podmiotu przetwarzającego, zasady dostępu do CRM-u oraz odpowiedzialność za formularze i kampanie.

Jak szukać klientów

Najlepszym klientem dla usług legalnego pozyskiwania leadów jest firma, która ma dobrą usługę lub produkt, ale nie ma powtarzalnego systemu zdobywania zapytań. Często będzie to lokalna firma usługowa, ekspert, mała agencja, sklep internetowy, szkoleniowiec, klinika, firma B2B albo przedsiębiorstwo działające w niszy.

Warto zacząć od jednej branży. Zamiast komunikatu „robię marketing dla wszystkich”, lepiej użyć precyzyjnej propozycji, na przykład: „Pomagam biurom rachunkowym pozyskiwać zapytania przez poradniki, formularze i newsletter” albo „Tworzę systemy leadowe dla firm remontowych w Warszawie”.

Skuteczne sposoby docierania do klientów:

• Publikowanie poradników SEO odpowiadających na pytania branży.

• Prowadzenie profilu eksperckiego na LinkedIn.

• Tworzenie krótkich filmów edukacyjnych.

• Organizowanie bezpłatnych webinarów.

• Partnerstwa z agencjami, księgowymi, twórcami stron i doradcami biznesowymi.

• Udział w lokalnych wydarzeniach biznesowych.

• Rekomendacje od pierwszych klientów.

• Reklama kierująca na stronę z formularzem konsultacji.

• Publikowanie studiów przypadków.

• Prowadzenie newslettera dla właścicieli firm.

Gdzie reklamować usługi w Polsce

W Polsce dobrze działają kanały, które pozwalają dotrzeć do osób aktywnie szukających rozwiązania. Dla usług B2B szczególnie wartościowa jest wyszukiwarka, ponieważ użytkownik wpisuje konkretny problem i ma zwykle wysoką intencję zakupową.

Google Ads może być przydatne dla fraz związanych z tworzeniem landing page, kampaniami leadowymi, automatyzacją marketingu, newsletterem, CRM-em czy pozyskiwaniem klientów. Należy jednak zaczynać od małych kampanii i dokładnie mierzyć koszt pozyskania zapytania.

LinkedIn Ads może mieć sens przy droższych usługach B2B, zwłaszcza gdy odbiorcą są właściciele firm, dyrektorzy marketingu, handlowcy lub specjaliści z konkretnych branż. Koszt kliknięcia bywa wyższy, dlatego reklama powinna prowadzić do bardzo precyzyjnej oferty.

Meta Ads może sprawdzić się w usługach lokalnych, szkoleniach, e-commerce i branżach, gdzie możliwe jest atrakcyjne pokazanie efektu wizualnego. Dobrym celem kampanii jest zapis na webinar, pobranie poradnika lub konsultacja, a nie samo „kup teraz” w przypadku złożonej usługi.

Ile można zarobić

Zarobki zależą od modelu, doświadczenia, branży klientów, zakresu usługi i umiejętności wykazania efektów. Osoba zaczynająca może realizować małe zlecenia związane z audytem formularza, konfiguracją newslettera, przygotowaniem strony lądowania lub stworzeniem lead magnetu.

Proste usługi jednorazowe mogą kosztować od kilkuset do kilku tysięcy złotych. Bardziej kompleksowe wdrożenia obejmujące strategię, stronę, reklamę, automatyzacje i CRM mogą być wyceniane wyżej, szczególnie gdy firma obsługuje klienta w modelu miesięcznym.

Najstabilniejszym modelem jest połączenie opłaty wdrożeniowej z abonamentem za bieżącą obsługę. Przykładowo klient płaci za przygotowanie systemu, a następnie za optymalizację kampanii, tworzenie treści, obsługę newslettera, analizę leadów i rozwijanie automatyzacji.

Nie należy obiecywać konkretnej liczby sprzedaży, jeśli nie ma się pełnej kontroli nad ofertą, ceną, obsługą klienta i procesem sprzedażowym zleceniodawcy. Lepiej ustalać mierzalne cele, takie jak liczba wartościowych zapytań, koszt leada, liczba zapisów, konwersja formularza i umówione konsultacje.

Najczęstsze błędy

Najczęstszym błędem jest przekonanie, że publiczny kontakt daje prawo do reklamy. To założenie prowadzi do masowego cold mailingu, telefonów do przypadkowych firm i wysyłania SMS-ów bez uprzedniej zgody.

Kolejnym błędem jest łączenie wszystkich celów w jeden checkbox. Użytkownik powinien wiedzieć, czy zgadza się na wysłanie e-booka, newsletter, telefon handlowy, SMS czy przekazanie danych partnerom.

Niebezpieczne jest także kupowanie baz bez pełnej dokumentacji. Firma powinna pamiętać, że odpowiedzialność za własne kampanie nie znika tylko dlatego, że dane pozyskała od zewnętrznego dostawcy.

Błędem jest też brak procesu wypisu. Jeśli użytkownik nie może łatwo zrezygnować, firma nie tylko traci zaufanie, ale też zwiększa ryzyko skargi i problemów z dostarczalnością wiadomości.

Plan na 90 dni

Pierwsze 30 dni

• Wybierz konkretną grupę docelową i problem, który rozwiązujesz.

• Przygotuj stronę z jasną ofertą.

• Stwórz politykę prywatności i mechanizm obsługi zgód.

• Uruchom formularz kontaktowy oraz zapis na newsletter.

• Przygotuj jeden wartościowy lead magnet.

• Skonfiguruj narzędzie do e-mail marketingu i double opt-in.

• Zbuduj prosty CRM z polami dotyczącymi źródła leada i zgód.

Dni 31–60

• Opublikuj serię artykułów SEO odpowiadających na pytania klientów.

• Przygotuj trzy do pięciu postów eksperckich tygodniowo.

• Uruchom małą kampanię reklamową kierującą do lead magnetu.

• Zorganizuj pierwszy webinar lub konsultację grupową.

• Mierz liczbę wejść, zapisów, koszt leada oraz współczynnik konwersji formularza.

• Popraw stronę i formularze na podstawie danych.

Dni 61–90

• Stwórz automatyczną sekwencję e-maili dla nowych subskrybentów.

• Podziel bazę na segmenty według zainteresowań.

• Opublikuj case study lub przykład wdrożenia.

• Rozwijaj współprace partnerskie.

• Zaoferuj konsultację osobom, które wykazały aktywne zainteresowanie.

• Uporządkuj proces wypisów, sprzeciwów i archiwizacji danych.

Pytania i odpowiedzi

Czy można zbierać adresy e-mail z internetu?

Można analizować publicznie dostępne dane kontaktowe w określonym, uzasadnionym celu, ale sam fakt publikacji adresu nie daje automatycznie prawa do wysyłania marketingu. Szczególną ostrożność należy zachować przy e-mailach i danych identyfikujących osoby fizyczne.prawo+1

Czy można wysłać pierwszego e-maila z prośbą o zgodę?

Takie działanie może samo w sobie zostać potraktowane jako wykorzystanie e-maila w celu marketingowym, jeżeli wiadomość w praktyce promuje ofertę lub przygotowuje grunt pod sprzedaż. Najbezpieczniej budować zgodę poprzez formularze, treści, wydarzenia i inne kanały, w których odbiorca sam inicjuje kontakt.prawo+1

Czy można dzwonić do firm bez zgody?

Należy przyjąć ostrożne podejście: telefon wykorzystywany do marketingu bezpośredniego wymaga uprzedniej zgody odbiorcy. Sam fakt, że numer jest podany na stronie firmowej, nie powinien być traktowany jako zgoda na rozmowy handlowe.sprm.org+1

Czy adres biuro@firma.pl jest daną osobową?

Nie zawsze. Może być ogólnym adresem organizacji, który nie identyfikuje konkretnej osoby. Jednak nawet wtedy wysyłanie marketingu elektronicznego wymaga uwzględnienia przepisów dotyczących komunikacji marketingowej i wcześniejszej zgody na odpowiedni kanał.parp.gov+1

Czy klient po zakupie automatycznie zgadza się na newsletter?

Nie. Dane przekazane do realizacji zamówienia służą przede wszystkim obsłudze umowy. Jeżeli firma chce wysyłać newsletter lub inne komunikaty marketingowe, powinna zadbać o odpowiednią podstawę i zgodę wymaganą dla wybranego kanału.parp.gov+1

Czy warto stosować double opt-in?

Tak. Podwójne potwierdzenie zapisu poprawia jakość bazy, zmniejsza liczbę błędnych adresów i pomaga wykazać, że właściciel skrzynki e-mail potwierdził zainteresowanie komunikacją.

Czy można kupić bazę e-maili?

Można spotkać takie oferty na rynku, ale kupujący ponosi ryzyko własnych działań. Bez pełnej dokumentacji dotyczącej źródła danych, treści zgód, kanałów marketingowych i możliwości przekazania danych innym podmiotom zakup takiej bazy jest bardzo ryzykowny.

Czy można używać danych z CEIDG?

Dane z publicznych rejestrów mogą być wykorzystywane do celów informacyjnych, analitycznych i gospodarczych, lecz publiczna dostępność nie daje automatycznej zgody na marketing przez e-mail lub telefon. W relacjach B2B należy uwzględnić zarówno ochronę danych, jak i zasady komunikacji elektronicznej.prawo+1

Jak długo można przechowywać dane?

Dane powinny być przechowywane nie dłużej, niż jest to potrzebne do realizacji celu. Firma powinna ustalić wewnętrzne okresy retencji, usuwać nieaktywne kontakty, obsługiwać wypisy oraz zachowywać tylko te informacje, które są potrzebne z powodów prawnych, rozliczeniowych lub dowodowych.

Czy mała firma potrzebuje CRM-u?

Nie zawsze potrzebuje rozbudowanego systemu, ale powinna mieć uporządkowany sposób zarządzania kontaktami, zgodami, wypisami i historią rozmów. Nawet prosty CRM może ograniczyć ryzyko przypadkowego kontaktu z osobą, która wycofała zgodę.

Czy działalność nierejestrowana wystarczy na start?

Może wystarczyć do przetestowania niewielkiej usługi i zdobycia pierwszych klientów, jeżeli spełniasz aktualne warunki ustawowe. Przy stałych zleceniach, większych przychodach, współpracy z firmami i przetwarzaniu danych klientów warto rozważyć formalną działalność oraz konsultację prawną.

Jak najbezpieczniej zdobywać klientów?

Najbezpieczniej rozwijać własne kanały pozyskiwania: treści SEO, formularze, newsletter, lead magnety, webinary, reklamy kierujące do strony, partnerstwa, rekomendacje i wydarzenia branżowe. Taki model pozwala budować bazę osób, które same chcą wejść w relację z firmą.

 

YOUTUBE – INSTAGRAM – TWITTER – TIKTOK